TARIM ARAZİLERİNİN KORUNMASI VE KULLANILMASINA DAİR YÖNETMELİK
Resmi Gazete ile Neşir ve İlânı: 13 Haziran 2003 - Sayı: 25137
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; 441 sayılı Tarım ve Köyişleri Bakanlığının
Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararname ve 3202 sayılı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Teşkilat ve
Görevleri Hakkında
Kanun uyarınca, tarım arazilerinin korunmasını ve amacına uygun bir şekilde
kullanılmasını sağlamak ve bu alanların hangi zorunlu hallerde tarım dışı
amaçlarla kullanılabileceğine dair usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik, tarım arazilerinin korunması ve yerleşim birimlerinin
kurulması, geliştirilmesi, askeri, sanayi, ulaştırma, eğitim, sağlık, turizm,
depolar, antrepolar, haberleşme, sportif ve tarımsal tesisler ile diğer amaçlar
için kullanılmasına ihtiyaç duyulan tarım arazilerinin, tarım dışı amaç ile
kullanılmasına izin verilmesiyle ilgili hususları kapsar. 6831 sayılı Orman
Kanunu ile orman sayılan yerler, 4086 sayılı Kanunla değişik 3573 sayılı
Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun ile
belirlenen zeytinlikler, 4342 sayılı Mera
Kanunu uygulama alanları ve 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi
Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu
Kanunu uyarınca uygulama alanı veya bölgesi ilan edilen yerlerde bu
yönetmelik hükümleri uygulanmaz.
Tanımlar
Madde 3- Bu Yönetmelikte geçen terimlerin tanımları aşağıda belirtilmiştir.
a) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığıdır.
b) Bölge Müdürlüğü: Köy Hizmetleri Bölge Müdürlükleridir.
c) İl Müdürlüğü: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İl Müdürlükleridir.
ç) Çiftçi: Bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi yaparak geçimini temin
eden gerçek veya tüzel kişilerdir.
d) Tarım Arazileri: Toprak, topoğrafya ve diğer ekolojik özellikleri
bitkisel, hayvansal ve su ürünleri üretimi için uygun olan ve halihazır bu
amaçla kullanılan veya ekonomik olarak imar, ıslah ve ihya edilerek bitkisel,
hayvansal ve su ürünleri üretimi için uygun hale dönüştürülebilen arazilerdir.
e) Tarım Arazileri Sınıfı: Doğal özellikleri ve yapılan tarım şekline göre;
nitelikleri Bakanlıkça belirlenen Mutlak Tarım Arazileri, Özel Ürün Arazileri,
Dikili Tarım Arazileri, Marjinal Tarım Arazilerini ifade eder.
f) Arazi Kullanma Kabiliyeti Sınıflaması: Toprağı korumak ve özelliklerine
uygun olarak planlı ve dengeli bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla I
den VIII e kadar yapılan sınıflamadır.
g) Mutlak Tarım Arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özelliklerinin kombinasyonu yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için
sınırlayıcı olmayan, topoğrafik sınırlamaları yok veya çok az olan; ülkenin
tarımsal üretiminde ülkesel, bölgesel veya yerel önemi nedeniyle tarımda kalması
gereken, halihazır tarımsal üretimde kullanılan veya bu amaçla kullanıma
elverişli arazilerdir.
h) Dikili Tarım Arazileri: Arazi özelliklerine bağlı kalmaksızın, sayıları;
tür ve cinsine göre Bakanlıkça belirlenecek asgari sayıda meyve, asma, fındık,
fıstık, gül, çay ve benzeri ağaç, ağaççık ve çalı formunda yöre ekolojisine
uygun çok yıllık bitkilerin dikili olduğu arazilerdir.
ı) Özel Ürün Arazileri: Mutlak tarım arazileri ve dikili tarım arazileri
dışında toprak ve topoğrafik sınırlamaları nedeniyle yöreye adapte olmuş her tür
bitkisel üretim yapılamayan sadece özel bitkisel ürünlerin yetiştiriciliği ile,
su ürünleri yetiştiriciliğinin ve avcılığının yapılabildiği, ülkenin tarımsal
üretiminde ülkesel, bölgesel veya yerel önemi nedeni ile tarımda kalması gereken
arazilerdir.
i) Marjinal Tarım Arazisi: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve
dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamaları
nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı, yerel
önemi olan ve kullanım kararlarının yerel ihtiyaçlara göre belirlendiği
arazilerdir.
j) Örtü Altı Tarım Arazileri: İklim ve diğer dış etkilerin olumsuzluklarının
kaldırılması veya azaltılması için cam, naylon ve benzeri malzeme kullanılarak
oluşturulan örtüler altında ileri tarım teknikleri kullanılarak tarım yapılan
arazilerdir.
k) Sulu Tarım Arazisi: Devlet yatırımları ile sulamaya açılmış veya sulama
projesi kapsamında olan arazilerdir.
l) Kuru Tarım Arazisi: Halen sulanmayan ve ekonomik olarak sulanma imkanı
bulunmayan bitki su ihtiyacının sadece doğal yağışlarla karşılanabildiği
arazilerdir.
m) Tarımsal Amaçlı Yapılar: Tarımsal üretim için ihtiyaç duyulan yapılar ile
tarımsal ürünlerin üretildikten sonra ilk işleme ve değerlendirmesini yapmak
amacıyla işletme içerisinde inşa edilen, işletme sahibine ait yapılardır.
n) Tarımsal Amaçlı Entegre Yapılar: Tarımsal ürünlerin üretiminden sonra
işlenerek fiziksel veya kimyasal özellikleri değiştirilip bir veya birden fazla
yeni ürüne dönüştürülmesinin yapıldığı tesislerdir.
o) Arsa: Yerleşim alanları içinde veya dışında ilgili kuruluşlardan uygun
görüş alınarak konut, sanayi, turizm ve benzeri amaçlarla yerleşim için imar
planı yapılmış veya bu amaçla kullanılan planı bulunmayan kasaba, belde ve köy
yoğun yerleşim alanları içinde kalan arazilerdir.
ö) Yerleşim Alanı: Konut, konaklama, turizm, sanayi, askeri ve benzeri
amaçlarla planlanarak yapılaşmış veya eskiden beri bu amaçla kullanılan planı
bulunmayan kasaba, belde ve köy yerleşik alanları ile arsa niteliği kazanmış
arazilerdir.
İKİNCİ BÖLÜM
Tarım Dışı Faaliyetlere Arazi Tahsisinde Genel Esaslar
Uygulama Alanları İzin Mercii
Madde 4- Bu Yönetmeliğin 2 nci maddesinde belirtilen kanunlar kapsamı dışında
kalan alanlarda, her ölçekteki bölge planları, çevre düzeni planları, nazım imar
planları, mevzii imar planları, uygulama imar planları ve bunların eki imar
planları ile yerleşim alanlarındaki ilave imar planları için ihtiyaç duyulan
arazinin tarım dışı amaçlı faaliyetlere tahsisi İl Müdürlüğünün iznine tabidir.
Bölge planları, çevre düzeni planları ve nazım imar planları gibi küçük ölçekli
planlar hazırlanmadan önce ilgili kuruluşlar, planlanacak alanların sınırlarını
gösteren 1/25.000 veya daha büyük ölçekli haritalarla birlikte, İl Müdürlüğüne
müracaat eder. İl Müdürlükleri hazırlayacakları tarımsal özellikleri gösterir
raporla birlikte, müracaatları toprak etütleri yapılmak üzere, ilgili Bölge
Müdürlüklerine gönderir. Bölge müdürlüklerince hazırlanan toprak etüt raporu ve
haritaları tarım dışı faaliyetlerle ilgili izinlendirme için, İl Müdürlüğüne
gönderilir. İl Müdürlüğü kararını gereği için ilgili kuruluşa, istatistik bilgi
derlenmesi için Bakanlığa ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir.
Arazi Özelliklerinin ve Yetenek Sınıfının Belirlenmesi
Madde 5- Arazinin tarım dışına çıkarılır nitelikte olup olmadığının
değerlendirilmesinde, sınıf tespiti kullanım şekli ve tarımsal özellikler esas
alınır. İzinlendirilmesi talep edilen arazi mutlak tarım arazisi ise bu
yönetmeliğin 9, 10, 11 ve 13 üncü maddelerinde yer alan istisnalar hariç, İl
Müdürlüklerince doğrudan reddedilir. Karar, gereği için ilgilisine, bilgi için
hazırlanacak rapor ile birlikte Bakanlığa gönderilir. Diğer talepler, İl
Müdürlüklerinin hazırlayacağı tarımsal etüt raporu ile birlikte, 7472 sayılı
Ziraat Yüksek Mühendisliği Hakkında Kanun ve buna bağlı olarak yürürlüğe
konulmuş bulunan Tüzüğün yetki verdiği teknik elemanlarca, "TE-Standart-1"
dahilinde toprak etütleri yapılmak üzere, ilgili Bölge Müdürlüklerine
gönderilir. Bölge Müdürlüğünce en kısa sürede hazırlanan toprak etüt rapor ve
haritaları, İl Müdürlüğüne gönderilir. İl Müdürlüğü izinlendirme kararını verir.
kararını gereği için ilgili kuruluşlara, istatistik bilgi derlenmesi için
Bakanlığa ve Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bildirir.
Arazinin Doğal Yapısında Değişiklik Yapılması
Madde 6- Tarım dışı maksatla arazi kullanmak için yapılacak izin talepleri,
arazinin doğal durumu ve mevcut kullanma şekli bozulmadan önce yapılır. Bozulan
arazinin nitelikleri tespit edilemediği durumlarda ve dikili alanlarda kesme
veya sökme yapılarak arazinin mevcut kullanma şekli bozulduktan sonra izin
talebinde bulunulması halinde, tarımsal etüt ve toprak etüt raporu düzenlenmez,
uygun görüş verilmez.
Ancak, arazinin doğal durumu her ne sebeple olursa olsun tahrip edilmesi
halinde, arazinin bozulmayan kısmı veya benzer özellik gösteren bitişik
konumdaki arazilerden yararlanılarak tarımsal etüt ve toprak etüt raporu
düzenlenir, tarım dışı amaçla kullanılıp kullanılmayacağı bu yönetmelik
hükümlerine göre İl Müdürlüğünce karara bağlanır.
Tarım Dışı Amaçla Kullanılamayacak Araziler
Madde 7- Bu Yönetmeliğin 9, 10, 11 ve 13 üncü maddelerinde belirtilen
istisnalar hariç olmak üzere, tarım dışı amaçlarla kullanılmaya tahsis
edilemeyecek araziler şunlardır.
a) Mutlak Tarım arazileri, Özel Ürün arazileri ve ekonomik olarak verimli
olan Dikili Tarım Arazileri ile arazi kullanma kabiliyet sınıfı I, II, III, IV
olan sulu ve I, II olan kuru tarım arazileri.
b) Drenaj yetersizliği, taşlılık veya tuzluluk gibi sebeplerle III. sınıf ve
üzerindeki arazi özelliğinde bulunan, kullanılmaya açılmış veya açılmamış olsun,
ıslah edilmek suretiyle I ve II. sınıf tarım arazisine dönüştürülebileceği
toprak etüt raporunda belirtilen araziler.
c) Özellikleri itibarıyla tarım dışı kullanımlara tahsis edilebilir durumda
olmakla birlikte sulama, drenaj, toprak muhafaza ve benzeri planlama veya
uygulama projeleri kapsamında yer alan ve bir proje kapsamı içinde olmasa bile
tarım dışı maksatlı kullanımlara tahsisleri halinde proje bütünlüğünü veya çevre
arazilerdeki tarımsal kullanım bütünlüğünü bozacak durumda olan araziler.
Tarım Dışında Kullanılacak Arazilerde Öncelik Sırası
Madde 8- Tarım dışı amaçlı arazi kullanım ihtiyaçları öncelikle marjinal
tarım arazileri içerisinden veya arazi kullanma kabiliyet sınıfı VIII. sınıf
olan arazilerden karşılanır. Bu sınıf arazilerden karşılanamaması halinde VII.,
VI., V., IV. ve III. sınıf kuru tarım arazilerinden karşılanabilir. Ancak, bu
durumda VII. sınıftan III. sınıfına doğru bir öncelik sırasının gözetilmesi
zorunludur.
Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılabilecek Kuru Tarım Arazileri
Madde 9- Marjinal Tarım arazilerinden başlamak kaydıyla, daha uygun
alternatif araziler bulunmadığı takdirde, aşağıda belirtilen genel maksatlar
için gerçek ihtiyaca cevap verecek miktarlardaki diğer kuru tarım yapılan
araziler ile ekonomik verim alınamayan dikili tarım arazileri, kamu yararının
gözetilmesi ve tarımsal faaliyetlere zarar vermeyecek tedbirlerin alınması
kaydıyla, tarım dışı faaliyetlere tahsis edilebilir.
a) Köylerin planlı yerleşimi için mevcut yerleşik alanların çevresinde,
b) Mevcut yerleşim alanlarına ilave olarak belediye veya mücavir alan
sınırları içinde ilgili belediye tarafından imar planı yapılmak istenen
yerlerde,
c) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kurulacak Organize
Sanayi Bölgeleri ve Küçük Sanayi Siteleri,
d) Toplam kullanım alanı 5000 metre kareyi geçmemek şartı ile karayolları
güzergahlarında kurulacak oto yakıt satış istasyonları,
e) Katı atıkların etkisiz hale getirilmesi için yapılan tesisler ve ek
tesisleri,
f) Ceza infaz kurumları ve tutukevleri yapı ve tesisleri.
Tarım Dışı Amaçlarla Kullanılabilecek Sulu Tarım Arazileri ve Diğer Araziler
Madde 10- Sulu tarım arazileri tarım dışı amaçlı kullanımlara tahsis
edilemez. Ancak, daha uygun alternatif alanlar tespit edilemediği durumlarda
aşağıda belirtilen genel amaçlar için ihtiyaca cevap verecek miktarlardaki her
sınıf ve özellikte tarım arazileri, tarımsal faaliyetlerin zarar görmemesi için
gerekli tedbirlerin alınması şartıyla, tarım dışı faaliyetlere tahsis
edilebilir.
a) Karayolları, demiryolları, köy yolları ve benzeri yollar,
b) Su temini ve enerji üretimi amaçlı baraj, gölet, elektrik santralleri, su
kuyusu ve bunlara ait ek tesisler; ham petrol ve doğalgaz arama, üretim ve
depolama tesisleri ile bunlara ait ek tesisler; santral yolu, şalt merkezi,
direk, pilon, kök, trafo, enerji nakil hatları, cebri boru güzergahı, arıtma ve
bunlara ait pompaj tesisleri ve güzergahları, trafik kontrol ve güvenlik
istasyonları,
c) Milli savunma tesisleri, hava alanları ve ek tesisleri,
d) Sera ve Sera Organize Sanayi Bölgeleri.
Yukarıda belirtilen genel amaçlar için yapılan müracaatlar İl Müdürlüğü
tarafından incelenir ve alternatif olmadığı kanaatine varılırsa uygun görüş
verilir, alternatif alan tespiti halinde müracaat İl Müdürlüğü tarafından
reddedilir, kararlar gereği için ilgili kuruluşa ve hazırlanan raporla birlikte
istatistik bilgi edinilmesi için Bakanlığa gönderilir.
Tarımsal Amaçlı Yapılar
Madde 11- Çiftçiye ait tarımsal işletmenin ekonomik olarak yürütülmesini
sağlamak için gerekli boyut, hacim ve vasıfta; kümes, ahır, ağıl, depo, soğuk
hava deposu, yemlik ve yem hazırlama tesisleri, mandıra, balık üretim tesisleri,
arı hane, su ve yem deposu, gübre ve silaj çukuru ile ilgili olarak Bayındırlık
ve İskan Müdürlüğü veya Belediyelere yapılan müracaatlar İl Müdürlüğüne intikal
ettirilir. İl Müdürlüğü bu talepleri inceler ve bu tesislerin, yukarda
belirtilen özelliklere uyan tesislerden olması halinde, arazi sınıflarına
bakılmaksızın toplam kullanım alanı 5000 m2 yi geçmemek kaydıyla izin vererek,
hazırlanacak tarımsal etüt raporu ile birlikte Bakanlığa istatistik bilgi
edinilmesi için gönderir.
Tarımsal üretimi teşvik etmek maksadıyla, alternatif alan bulunmaması halinde
plan ve projeleri İl Müdürlüğünce incelenip, tarımsal nitelikli olduğuna karar
verilen, tarımsal ürünlerin işlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili tesisler
için ihtiyaç duyulan tarım arazileri, işletmenin toplam arazi varlığının
2/100'ini geçmeyecek şekilde, arazi sınıfına bakılmaksızın İl Müdürlüğünce tarım
dışı kullanıma tahsis edilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Tarım Dışı Faaliyetler İçin Arazi Talepleri ve Plan Değişiklikleri
Tarım Dışı Amaçlı Münferit Kullanımlar İçin İstenen Belgeler
Madde 12- Gerçek ve tüzel kişiler ile Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm
ve tasarrufu altında bulunan arazilerin tarım dışı maksatlarla kullanılmak
istenmesi halinde, aşağıdaki belgelerle birlikte İl Müdürlüğüne müracaat edilir.
İl Müdürlüğünce bu yönetmeliğin 5 inci maddesine göre işlem yapılır.
a) Arazinin tapu kaydını gösteren krokisi ve en az 1/5000 ölçekli kadastral
haritası.
b) Üzerinde arazinin yeri işaretli ve koordinat değerli 1/25 000 ölçekli
haritası.
c) Tapudan alınacak arazi vasfını gösterir belge.
Plan Değişikliği Yapılmasının Esasları
Madde 13- Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce onaylanmış olan her tür
ve ölçekteki planlarda, tarım arazisi olarak kalan alanlarda ve mücavir alan ve
Belediye sınırları içinde ve dışında yapılacak her tür zorunlu plan
değişiklikleri ve bu alanlarda yer alan tarım arazilerinin kullanımına ait
kararlar alınmadan önce İl Müdürlüğünün uygun görüşünün alınması esastır.
Planlarda ve sınırlarda yapılacak değişiklikler için, 1/25 000 veya daha büyük
ölçekli haritalarla birlikte İl Müdürlüğüne müracaat edilir.
İl Müdürlüğü aşağıdaki zorunlu haller için plan değişikliği iznini verebilir:
a) Planlı alan Belediye veya mücavir alanı içerisinde ise; Belediye
hizmetlerinin yürütülmesi ve alt yapı tesisleri için inşa edilecek yapılara
yönelik ilgili belediye tarafından yapılan arazi talepleri,
b) Planlı alan Belediye veya mücavir alanı içinde veya dışında olması
halinde;
1) Tarımsal üretimi teşvik etmek amacıyla kurulmuş tarımsal ürünlerin
işlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili entegre nitelikli sanayi tesislerinin
geliştirilmesi ve rekabet gücünün arttırılması için, mevcut yapılara ilave
tesislerin kurulmasına yönelik arazi talepleri,
2) Diğer sanayi tesislerinin bulunduğu planlı alanlarda; sanayi tesislerinin
rekabet gücünün arttırılması için ihtiyaç duyulan, ileri teknoloji kullanımı
sağlayarak üretimi artıracak ve mevcut tesislerle entegre çalışma zorunluluğu
bulunan ilave tesislerin kurulmasına yönelik arazi talepleri,
Bu madde kapsamında yukarıda sayılan zorunlu haller için ihtiyaç duyulan
araziler; öncelikle tarım dışı kullanım planı bulunan tesislere sınır ve düşük
potansiyelli kuru tarım arazilerinden karşılanır; eğer böyle bir arazi yok ise
gerçek ihtiyaca cevap verecek miktarda alan mevcut planlı alana sınırı olan
diğer tarım arazilerinden karşılanabilir.
İtiraz
Madde 14- Tarım dışı amaçlı münferit arazi kullanımları için verilen karara
en fazla iki defa itiraz edilir. Verilen karar veya etütlerine yapılacak itiraz,
Bakanlığa veya ilgili il müdürlüğüne yapılır. Karar ve tarımsal etütlerle ilgili
itiraz, Bakanlık tarafından değerlendirilir. Toprak etütleri için yapılan
itirazın değerlendirilmesi Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılır.
Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü itirazı inceledikten sonra görüşünü Bakanlığa
bildirir.
İtiraz için yatırılacak ücretler bu Yönetmeliğin 15 inci maddesinde
bahsedilen ücretlerin iki katı olarak ilgili döner sermaye işletmelerine
yatırılır. İtiraz sahibi itirazında haklı olur ise, aynı yıl içerisinde talep
etmesi halinde itiraz ücretleri iade edilir.
